Poradnia językowa

Pytanie 8:

Czy słowo dialog odnosi się tylko do rozmowy dwóch osób? Czy można mówić o dialogu między trzema osobami?

Odpowiedź:
Niektóre słowniki języka polskiego definiują dialog jako ‘rozmowę dwóch osób'. Takie rozumienie tego słowa zgodne jest z jego budową. Cząstka di- pochodząca z greckiego dis ‘dwa razy' oznacza ‘podwójny, dwukrotny, dwoisty' i w takim znaczeniu występuje w niektórych terminach naukowych, np. dimer ‘cząsteczka utworzona przez połączenie dwóch takich samych cząsteczek prostych' czy diarchia ‘rządy dwóch osób'. Jednakże wraz z rozpowszechnieniem się słowa dialog zatarła się świadomość jego etymologii. Użytkownicy języka traktują dialog jako synonim wyrazu rozmowa, tylko nacechowany pewną oficjalnością. Wydaje się, że takie rozumienie tego słowa będzie się utrwalać i niedługo zostanie odnotowane przez słowniki. Pierwszy krok w tym kierunku uczynił Słownik wyrazów obcych PWN, definiujący dialog jako ‘rozmowę, zwłaszcza dwóch osób'. Nie ma więc przeszkód, żeby mówić o dialogu między trzema, czterema czy pięcioma osobami.

Pytanie 7:

Czy oferować coś mogą tylko osoby? Czy poprawne jest np. wyrażenie: „To urządzenie oferuje najwyższą jakość dźwięku"?

Odpowiedź:
Czasownik oferować oznacza ‘proponować kupno, usługi, pomoc itp.'. Taką czynność mogą wykonać tylko osoby. Można też użyć tego słowa w odniesieniu do jakiejś instytucji, gdyż myślimy wtedy o grupie osób, które ją tworzą. Urządzenie nie może niczego oferować. W podanym przykładzie nie tylko stworzono błędny związek urządzenie oferuje, ale także użyto słowa oferować niezgodnie z jego znaczeniem. Nadawca zamierzał zapewne powiedzieć: To urządzenie charakteryzuje się najwyższą jakością dźwięku.

Pytanie 6:

Czy zwrot „w oparciu o coś” jest poprawny czy nie?

Odpowiedź:

Dawniej zwrot ten był uznawany za niepoprawny, o ile nie był używany w sensie dosłownym (np. w oparciu krzesła). We współczesnych słownikach zwrot ten jest określany już tylko jako nadużywany. Lepiej więc powiedzieć „na podstawie badań” zamiast „w oparciu o badania” czy „urządzenie zgodne ze standardem” zamiast „urządzenie działające w oparciu o standard”.

Pytanie 5:

Jak należy odmieniać słowo MemoQ (chodzi o nazwę programu komputerowego)?

Odpowiedź:

Problem jest interesujący, bo trudno tu szukać analogii do pisowni jakichś konkretnych wyrazów w polszczyźnie. Najlepiej rzecz jasna byłoby używać połączenia „program (lub inne określenie) MemoQ", szczególnie w oficjalnych kontekstach. Ale oczywiście łatwiejszą drogą jest odmienianie bez dodatków.

Potraktowałabym ten wyraz jako skrótowiec mieszany („memory" plus coś na „q"). Jeśli więc chodzi o jego odmianę, to zgodnie z polskimi regułami przedstawiałaby się ona tak:

M. MemoQ
D. MemoQ-a
C. MemoQ-owi
B. MemoQ (albo ew. mniej starannie MemoQ-a)
N. Memokiem
Ms. MemoQ-u

 - czyli pisownia z łącznikiem (oprócz narzędnika), a nie z apostrofem; odmianę można kojarzyć z odmianą wyrazu „kapok".

Pytanie 4:

Jak używać wielkich liter w zwrotach Pan/Pani w listach? Przykład poniżej:
Szanowny Panie Robercie,
czy jest Pan zainteresowany współpracą? Dostałam pismo od pana Marka, ale jeszcze nie mam odpowiedzi od Pańskiego dyrektora. Jeśli pani dyrektor Wójcik potwierdzi, to możemy zaczynać.

Odpowiedź:

Rozwiązania zastosowane w podanym przykładzie są trafne. Wielką literą należy pisać tylko te słowa Pan/Pani, które odnoszą się do adresata, w tym przypadku do pana Roberta. Przy okazji warto jeszcze przyjrzeć się nagłówkowi listu. Pamiętajmy, że w listach oficjalnych nie zwracamy się do adresata używając konstrukcji Pan/Pani + imię (Panie Robercie, Pani Wando), tylko posługujemy się ogólną formułą Szanowny Panie / Szanowna Pani. W listach mniej oficjalnych, w których możemy sobie pozwolić na zwrot typu Panie Robercie, lepiej jest także zrezygnować z oficjalnego słowa Szanowny. Możemy zacząć na przykład tak: Dzień dobry Panie Robercie.

Pytanie 3:

Czy powinno się mówić dostarczać informacje czy dostarczać informacji?

Odpowiedź:

Rzeczowniki łączące się z czasownikami dostarczać i dostarczyć mogą wystąpić zarówno w bierniku, jak i w dopełniaczu. Forma dopełniaczowa charakterystyczna jest dla rzeczowników abstrakcyjnych (np. dostarczać argumentów). W przypadku rzeczowników konkretnych wybór formy zależy od tego, co chcemy powiedzieć. Dopełniacz (np. dostarczać produkty) przekazuje informację, że dostarczona została jedynie część jakichś przedmiotów, jakiejś substancji itp., biernik (np. dostarczać produktów) - że dostarczono wszystkie rzeczy, o których mowa. Niekiedy w ten sam sposób bywają interpretowane formy dopełniaczowe i biernikowe rzeczowników abstrakcyjnych. Dostarczać informacje oznaczałoby zatem ‘dostarczać wszystkie możliwe informacje', natomiast dostarczać informacji - ‘dostarczać pewną ilość informacji'. Bezpieczniej jednak użyć dopełniacza, formy typowej dla rzeczowników abstrakcyjnych.

Pytanie 2:

Czy jeśli w pierwszej części zdania użyjemy wyrażenia nie tylko, to w drugiej musimy użyć lecz także, np. Zwracamy uwagę nie tylko na jakość produktu, lecz także na jego wygląd? Czy napisanie ale również albo ale też jest błędem?

Odpowiedź:

Nie jest to może poważny błąd, ale użycie spójników nie tylko... lecz także... ma lepsze uzasadnienie stylistyczne. Zwróćmy uwagę na to, że nadają one zdaniu określony rytm, który wynika z takiego samego akcentowania pierwszego i drugiego członu zespolenia: nie tyl-ko, lecz tak-że (sylaba nieakcentowana - akcentowana - nieakcentowana). Wprowadzenie w drugiej części zdania wyrażenia ale również lub ale też, które są akcentowane w inny sposób, zaburza ten symetryczny układ zdania.

Pytanie 1:

Jak należy pisać wyrazy typu e-nauczanie, e-zarządzanie na początku zdania? Czy powinno się użyć wielkiej czy małej litery?

Odpowiedź:

Zgodnie z ogólną zasadą pierwszy wyraz w zdaniu rozpoczynamy wielką literą. Cząstka e- jest rodzajem przedrostka, podobnie jak wice- czy super-, a słowa typu e-nauczanie stanowią nazwy pospolite. Więcej wątpliwości budzi pisownia nazw firmowych w rodzaju iPod. W tym przypadku warto przeformułować wypowiedź tak, by taki kłopotliwy wyraz nie znajdował się na początku zdania.